كرده‌اند ، عبارتند از : متشابهات القرآن ، اثر قاضى عماد الدين ، عبد الجبار معتزلى ( متوفاى 415 ق ) . او از معروف‌ترين دانشمندان معتزلى است كه در عصر صاحب بن عبّاد ، قاضى « رى » بوده است و كتاب‌هاى معروفى دارد ؛ از جملهء آنها كتاب‌ها « مغنى » ، « شرح اصول خمسه » و « الحكمة و الحكيم » است . كتاب متشابهات القرآن وى از بهترين تأليفات او است كه مطابق ترتيب موجود قرآن كريم ، به بررسى آيات متشابه مىپردازد و در ضمن آن ، به آيات محكم نيز اشاره كرده است . « تنزيه القرآن عن المطاعن » از مؤلف مذكور ( قاضى عبد الجبار ) . « متشابهات القرآن و مختلفه » ، تأليف رشيد الدين ، ابو جعفر ، محمد شهر آشوب سرورى مازندرانى ( متوفاى 588 ق ) است . او از دانشمندان به نام شيعه است . اين كتاب از بهترين و جامع‌ترين تأليفات در اين زمينه مىباشد . « اسئلة القرآن المجيد و اجوبتها » ، اثر زيد الدين ، محمد بن ابى بكر رازى ( متوفاى 666 ق ) مشتمل بر 1200 پرسش و پاسخ دربارهء متشابهات قرآن كريم است كه به شكل مختصر و زيبايى نگارش يافته است . اين كتاب به « مسائل الرازى » نيز معروف است . « 1 » ج . تفسير قرآن و هرمنوتيك واژهء هرمنوتيك واژه هرمنوتيك Hermeneutik از فعل يونانى هرمنواين Hermeneuein به معناى « تفسير كردن » اشتقاق يافته است « 2 » - برخى مىگويند : اين واژه در اصل يونانى Hermeneia به معناى توضيح - روشن شدن - پرده برداشتن از يك پيام ، معادل واژهء تفسير در عربى است ، گروهى معتقدند كه ، نخستين كاربرد واژهء هرمنوتيك در دوران جديد ، به متن Dannhayser J . c به نام H ermeneuticasacra يا « هرمنوتيك مقدس » كه به سال 1654 نوشته شده است باز مىگردد و در حدود صد سال پس از آن اين اصطلاح در تفسير عهد جديد ارنستى به كار

--> ( 1 ) ر . ك : معرفت التفسير و المفسرون ، ج 2 / 515 . ( 2 ) هرمنوتيك ، ترجمهء تقى زاده ، مير چاد الياد ، مجله معرفت 22 / 84 ؛ فهيم عزير ، علم التفسير / 9 .